Tıpta Atipik Ne Demek?
Daha çocukken, annem her hastalandığında, “Hekim, tedavi için ne öneriyor?” diye sorar, babam ise bu tür şeyleri çok dert etmeden geçerdi. Annem, bir şekilde her zaman korkar, her acıyı büyütürken, babam her zaman “geçer, endişelenme” diyerek durumu basitleştirirdi. Her hastalık, kendi içinde bir bilinmezlik taşıyor ve bazen o kadar normal görünmeyen şeyler oluyordu ki, “Atipik” kelimesinin anlamını keşfetmek, bana bir dönüm noktası gibi gelmişti.
Bugün size, hepimizin bildiği hastalıkları ve belirtileri başka bir açıdan ele alacağız. Ama bu defa konu tıbbi terimler, vakalar ve belki de daha önce hiç duymadığınız bir kelime olan “atipik” hakkında. Peki, tıpta atipik ne demek?
Tıpta Atipik Nedir?
Öncelikle, “atipik” kelimesinin, bizim günlük hayatta pek de sık kullanmadığımız bir terim olduğuna şüphe yok. Tıp dünyasında “atipik” kelimesi, normalin dışında olan, alışılmadık veya beklenmeyen bir durumu tanımlamak için kullanılır. Yani, hastalıkların veya belirtilerin alışılmadık bir şekilde seyretmesi, klasik bir tanıyı sorgulatacak kadar farklı bir yol alması demektir.
Bir arkadaşım, geçirdiği zatürre nedeniyle hastaneye yatmıştı. Herkesin iyileşmesi beklenen dönemde, vücut bazı yanıtlar veriyor, ama o bir türlü iyileşemiyordu. Doktorlar, “Atipik zatürre” dediklerinde, hastalığın klasik belirtilerinin dışında bir seyir izlediği anlamına geliyordu. O an, bu terimi daha derin bir şekilde düşünmeye başladım: Bu ne demekti?
Atipik Olabilen Durumlar
Tıpta, “atipik” kelimesi çok farklı alanlarda kullanılabiliyor. Bu terimi aslında pek çok hastalık ve hastalık belirtisinde duyabilirsiniz. İşte bazı örnekler:
1. Atipik Zatürre:
Zatürre hastalığının çoğu vakası belirgin şekilde ateş, öksürük ve nefes darlığı gibi klasik semptomlarla gelir. Ancak atipik zatürre, daha çok yorgunluk, mide bulantısı, kas ağrıları ve bazen ateşin bile daha düşük seviyelerde seyretmesi gibi farklı belirtilerle kendini gösterir. Yani normalde zatürreyi tanımlayabileceğiniz her şey değişebilir ve bu durum, tedavi sürecini zora sokar.
2. Atipik Akciğer Kanseri:
Kanser, bir kişinin hayatında ciddi bir sorun olsa da, tıpta bazen çok ilginç durumlar ortaya çıkar. Atipik akciğer kanseri, örneğin, her zamanki gibi göğüs ağrısı ya da öksürükle başlamaz. Bunun yerine yorgunluk, kilo kaybı ve ciltte ani değişiklikler gibi belirtilerle ortaya çıkabilir. Bu tür vakalar çoğunlukla geç fark edilir.
3. Atipik Şizofreni:
Şizofreni, çoğumuzun bildiği gibi, bir tür psikiyatrik rahatsızlıktır. Ancak atipik şizofreni, hastanın semptomlarının klasik tanımından daha farklı olması durumudur. Mesela, halüsinasyonlar ya da sanrılar, beklenmedik şekilde daha az ya da daha çok yoğun olabilir. Bu hastaların tedavisi de farklılık gösterebilir, çünkü her biri kendi benzersiz yolunu izler.
Atipik Teriminin Zorlukları
Atipik bir hastalığı anlamak bazen çok zorlayıcı olabilir. Çünkü bizim genellikle hastalıklar hakkında bildiğimiz şeyler genellikle belirli kalıplara dayanır. Ama bir vakada belirtiler “normal” gitmiyorsa, o zaman hem hastalar hem de doktorlar farklı bir düşünme biçimine yönelirler.
Mesela, iş yerimdeki bir arkadaşımın babası, her zaman küçük hastalıklarla uğraşan biri olmuştur. Bir gün, sağ karnında ağrı olduğunu söyledi. Başlangıçta apandisit olduğu düşünüldü, ama testler negatif çıktı. O zaman, doktorlar durumu “atipik apandisit” olarak tanımladılar. Yani, apandisit her zaman karnın sağ alt kısmında ortaya çıkmaz, bazen çok farklı yerlerde, ya da hastanın başka semptomlarla başvurması söz konusu olabilir.
Atipik Kavramını Kişisel Hikâyemle Bağdaştırmak
Bir gün, bir sabah işe gitmek üzere evden çıkarken kendimi tuhaf hissediyordum. Başımı kaldırdığımda gözlerim bulanık görüyordu, bir anlık baş dönmesi ile birlikte hızlı bir şekilde yer değiştirip ofise geçmeye başladım. İlk başta sadece yorgunluk dedim, ama gün ilerledikçe sürekli bir halsizlik hissettim. İş arkadaşım, “Kendini iyi hissetmiyorsan, doktora git” dedi. Bütün gün boyunca kendimi kötü hissettim. Sonra birden aklıma, “Acaba atipik bir şey mi oldu?” düşüncesi geldi.
İçimden bir ses, bu tür semptomları araştırmam gerektiğini söylüyordu. Gittim, kan testleri yapıldı, biraz dinlenip hastaneye yatmam gerektiği söylendi. Hekimler bana, “Bazı hastalıklar bazen atipik şekilde ilerleyebilir. Yani klasik bir ateş beklerken, vücutta başka sinyaller olabilir.” dediler.
Sonuç olarak
Tıpta atipik, alışık olduğumuz normların dışında, farklı bir seyir izleyen hastalıkları tanımlamak için kullanılır. Her ne kadar atipik vakalar bazen korkutucu olsa da, bilinçli bir şekilde fark etmek ve erken teşhis koymak, sağlık yolculuğunda büyük fark yaratabilir. Kendinizi dinlemeyi unutmamalı ve eğer bir şeyler garip gitmeye başlarsa, bunun bir “atipik” hastalık belirtisi olabileceğini aklınızda tutmalısınız.